Τα οφέλη της προσαρμοσμένης άσκησης για παιδιά με αυτισμό

Ο Αυτισμός ή ε-αυτισμός είναι μια διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το παιδί/ενήλικας δυσκολεύεται να κατανοήσει σωστά αυτά που βλέπει, ακούει, αισθάνεται και έτσι αντιμετωπίζει θέματα στην επικοινωνία, στις διαπροσωπικές σχέσεις και στη συµπεριφορά. Επίσης παρουσιάζουν στερεοτυπικές συμπεριφορές, αισθητηριακά και κινητικά προβλήματα όπως και περιορισμένα ενδιαφέροντα (Worley & Matson, 2012; Hanley et al., 2011).

Τα παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν χαμηλότερα επίπεδα φυσικής κατάστασης (Auxter, Pyfer & Huettig, 1997) και αυτό συμβαίνει διότι δεν ενδιαφέρονται για μια δραστηριότητα γενικής φύσεως ή τα κλασσικά παιχνίδια. Αντίθετα όμως, έχει παρατηρηθεί ότι η συγκέντρωση προσοχής και η αλληλεπίδραση με το περιβάλλον είναι ιδιαίτερα αυξημένες κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων/αθλημάτων όπως η κολύμβηση, η ιππασία και η πεζοπορία. Αυτές οι αθλητικές δραστηριότητες φαίνεται να επιδρούν χαλαρωτικά μειώνοντας τα συμπτώματα έντονου ερεθισμού. Γενικότερα, ένα πρόγραμμα βασισμένο πάνω στη φυσική δραστηριότητα έχει αποδειχθεί ότι εμφανίζει πολλά αποτελέσματα ως προς τον έλεγχο διαφόρων τύπων ανεπιθύμητης συμπεριφοράς που συνδέονται με τον αυτισμό (Καραγιάννη 2013). Επιπλέον, τα προγράμματα αυτά  βελτιώνουν την ισορροπία, τη συναρμογή (χέρι, πόδι, μάτι κλπ), την μίμηση, τον προσανατολισμό και την πλευρικότητα του σώματος σε σχέση με το χώρο -σωματογνωσία.  (Γενική φυσική δραστηριότητα είναι κάθε σωματική κίνηση που εκτελεί ένας μυς με αποτέλεσμα να παράξει ενέργεια. Άσκηση είναι μια προσχεδιασμένη και καλά δομημένη δραστηριότητα η οποία ενεργοποιεί τους μύες κατ επανάληψη με σκοπό την βελτίωση/διατήρηση της φυσικής κατάστασης.) (Kelly M, Darrah 2005)

Συνεπώς ένα διαμορφωμένο πρόγραμμα άσκησης είναι καλό να σχεδιαστεί στις ανάγκες του κάθε παιδιού και όχι σε ένα κοινό ομαδικό πλαίσιο λόγω της ανομοιογένειας των περιπτώσεων. Να τονίσουμε ότι οι ομαδικές δραστηριότητες - αθλήματα δεν είναι για όλους η σωστή επιλογή. Σε αρκετές περιπτώσεις τα παιδιά δεν μπορούν να διαχειριστούν το άγχος τους, δεν αντιλαμβάνονται την πραγματική εικόνα μιας ομαδικής παιγνιώδους δραστηριότητας με αποτέλεσμα να  ανταγωνίζονται ή να ματαιώνονται βλέποντας ότι δεν μπορούν να προσαρμοστούν στις δυνατότητες των συνομηλίκων τους. Η φυσική δραστηριότητα έχει ως πρωταρχικό στόχο να δώσει χαρά στα παιδιά ως μια εναλλακτική μέθοδος για την εκμάθηση - ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων και όχι να πλήξει την αυτοπεποίθηση τους. Προτού λοιπόν το αποφασίσετε καλό θα ήταν να ζητήσετε την συμβουλή ενός αναπτυξιολόγου παιδιάτρου και εργοθεραπευτή του παιδιού, προκειμένου να ενταχθεί σταδιακά από ατομικές δραστηριότητες σε μικρές κοινωνικές ομάδες στη κατάλληλη περίοδο και όχι τυχαία.

Σε μια ατομική δραστηριότητα/άθλημα (ιππασία, κολύμβηση, πεζοπορία, χορός ή μια πολεμική τέχνη) τα παιδιά έχουν προσωπική επαφή με τον ειδικό γυμναστή όπου δέχονται συγκεκριμένες οδηγίες - κατευθύνσεις βάση των αδυναμιών τους ή των πολύ καλών κινητικών τους δυνατοτήτων. Στόχος είναι να αποκτήσουν τα παιδιά κινητικές εμπειρίες, αυξάνοντας συγχρόνως την ικανότητα προσοχής και το επίπεδο σωστής ανταπόκρισης (Rosenthal, Malek & Mitchell, 1997). Τι θα πει αυτό; Θα πει ότι αλλιώς θα αξιοποιήσουμε τις δυνάμεις ενός παιδιού που τρέχει σωστά ή γρήγορα χωρίς φρένο, και αλλιώς ενός παιδιού που ακόμα δεν έφτασε το σωστό κινητικό πρότυπο τρεξίματος για την ηλικία του μοιάζοντας να έχει πιο ''ατσούμπαλη' κίνηση όταν τρέχει.  Επιπρόσθετα προγράμματα σωματικής δραστηριότητας είναι μια αεροβική άσκηση 5-8 λεπτών όπου βελτιώνουν την καρδιαγγειακή τους αντοχή και δεξιότητες όπως αναρρίχηση, άλματα, τραμπολίνο ή λεπτές κινητικές δεξιότητες όπως ο χειρισμός ενός κλασσικού hula hoop. 

Θεωρείται απαραίτητη η προσαρμογή του περιβάλλοντος, των ασκήσεων και της εκμάθησης διδασκαλίας ώστε να διαμορφωθεί και παρουσιαστεί το πρόγραμμα με ευχάριστο τρόπο. Καλό θα ήταν αυτές οι προσαρμογές  να υποστηρίζονται πολλαπλώς με σκοπό την καλύτερη διευκρίνηση των ασκήσεων. Παράδειγμα: χρήση φωτογραφιών, βίντεο, σχημάτων ίσως και πίνακες. Απαιτείται μόνο λίγη φαντασία και όρεξη για την αναζήτηση του καταλληλότερου υλικού. 

Ας μην ξεχνάμε, εξατομικευμένο πρόγραμμα φυσικής άσκησης καθορίζει στόχους γενικής σωματικής δραστηριότητας αλλά και διαχείρισης των ακατάλληλων συμπεριφορών.

Με εκτίμηση,

Σπαντίου Μικαέλλα

BSc Health Sc, M.Ed. Special Education

Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής ΤΕΦΑΑ Αθηνών

Εγκεκριμένη Εκπαιδεύτρια Κολύμβησης ΚΟΑ

‘’Ελευθέρωσε τον ε-Αυτισμό σου’’ 

   #eautismswimmingcy